Η αρχόντισσα με το ανεστραμμένο διάδημα στη Φθιώτιδα

Η θέση, σημειωμένη σε παλαιούς χάρτες ως «Σπίτια-Καταβόθρα», περιλαμβάνει λακκοειδείς τάφους, ταφικές πυρές και κεραμοσκεπείς τάφους. Από τους 40 τάφους που έχουν ερευνηθεί τεκμηριώνεται το υψηλό βιοτικό επίπεδο και η κοινωνική θέση των γαιοκτημόνων κατοίκων του παρόχθιου βοιωτικού οικισμού.

Ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα ευρήματα κατέχει η «Ταφή της αρχόντισσας με το ανεστραμμένο διάδημα», χρονολογούμενη στο β΄ μισό του 7ου αι. π.Χ. Η προκαταρκτική εξέταση των οδοντικών καταλοίπων αποδίδει την ταφή σε ενήλικη γυναίκα 20–30 ετών. Στην κεφαλή της είχε τοποθετηθεί τελετουργικά εντυπωσιακό χάλκινο ταινιωτό διάδημα με επίστεψη μεγάλου ρόδακα «εν είδει ήλιου». Το διάδημα, κατασκευασμένο με την έκκρουστη τεχνική, φέρει τρέχουσα διακόσμηση αντωπών ζευγών εραλδικών λεόντων· ωστόσο είχε τοποθετηθεί ανεστραμμένο, με τους λέοντες σε ύπτια θέση και το κόσμημα πλοχμού στο κάτω άκρο, στοιχείο που οι μελετητές συνδέουν με την έννοια της απώλειας εξουσίας σε μεταβατικές εποχές.

Στην ίδια συστάδα βρέθηκε ταφή ανήλικου κοριτσιού περίπου 4 ετών, επίσης στεφανωμένη με χάλκινο διάδημα με ένθετους ρόδακες, γεγονός που υποδεικνύει πιθανή συγγενική σχέση. Άλλοι τάφοι απέδωσαν εντυπωσιακά κτερίσματα: δύο υπερμεγέθεις πόρπες βοιωτικού τύπου, περιδέραια με αγγειόσχημα περίαπτα, οστέινες και ελεφαντοστέινες χάνδρες, ψήφοι από ήλεκτρον, ελασμάτινοι ρόδακες, χάλκινα ενώτια, ψέλλια και σπειροειδή δακτυλίδια. Μεταγενέστερη γυναικεία ταφή των μέσων του 6ου αι. π.Χ. συνοδευόταν από κύλικα «Τύπου Σιάννων» με παράσταση πετεινών και τριφυλλόσχημη οινοχόη με διακόσμηση μυθικών πλασμάτων και τον θεό Ερμή ως «ψυχοπομπό». Μελανόμορφα και μελανόγραφα αγγεία που συνδέονται με το Κεραμεικό Εργαστήριο της Ακραιφίας επιβεβαιώνουν την πολιτισμική και οικονομική διασύνδεση της περιοχής, ενώ τα ευρήματα συνομιλούν με το μεταβατικό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο των μέσων του 7ου αι. π.Χ., όταν κλονίζονταν οι παραδοσιακές μορφές εξουσίας.