Ελεύθερος Τύπος
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Σάμουελ Χάου: Ο φιλέλληνας φιλάνθρωπος γιατρός

Σάμουελ Χάου

Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος

Μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες φιλέλληνα είναι ο Αμερικανός γιατρός Σάμουελ Χάου. Η προσφορά του δεν περιορίστηκε μόνο στους Ελληνες με τις ιατρικές και φιλανθρωπικές υπηρεσίες που προσέφερε.

Ηταν μεγάλη και στην πατρίδα του, τις ΗΠΑ, όπου αγωνίστηκε για την κατάργηση της δουλείας και για τα ανθρώπινα δικαιώματα των μαύρων. Στο πλαίσιο του αγώνα του, επισκέφθηκε και συζήτησε με τον πρόεδρο Λίνκολν. Επίσης, ήταν ο δημιουργός στις ΗΠΑ του Ιδρύματος Πέρκινς για τυφλούς και κωφαλάλους, το οποίο σήμερα είναι από τα μεγαλύτερα και καλύτερα παγκοσμίως.

Στο σχολείο του Ιδρύματος φοίτησε η περίφημη Ελεν Κέλερ και η δασκάλα της Αννα Σάλιβαν ήταν απόφοιτη αυτού του σχολείου. Ο Ντίκενς το 1842 επισκέφθηκε το Πέρκινς και εντυπωσιάστηκε από τη δουλειά που γινόταν σε αυτό. Τις άριστες εντυπώσεις του τις κατέγραψε στο βιβλίο-ημερολόγιό του «American Notes».

Αυτός ο εξαίρετος άνθρωπος και επιστήμονας ήρθε στην Ελλάδα για να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον αγώνα για την ανεξαρτησία της. Στις 28 Μαρτίου του 1825 έγραψε, στον επιστήθιο φίλο του William S. Sampson, στις ΗΠΑ: «Είμαι στην Ελλάδα. Συμβάλλω κατ’ ελάχιστον στην υπόθεση της
Ελευθερίας και της Ανθρωπότητας. Είμαι ανεξάρτητος και, όσο είναι δυνατό για μένα, είμαι ευτυχισμένος» (Σάμουελ Χάου «Ημερολόγιο από τον Αγώνα1825-1829», Βιβλιοπωλείο Νότη Καραβία, Αθήνα, 1971, σελ. θ΄).

Οσον αφορά στην αφοσίωσή του στη θεραπεία των αγωνιστών γράφει: «Είμαι τόσο απορροφημένος από τους τραυματίες, ώστε οι ημέρες πετούν σαν τον άνεμο και μόλις μου αφήνουν μια στιγμή να σκεφτώ…» (αυτ. σελ. ιη΄).

Οταν ήρθε ο Χάου στην Ελλάδα, τον παρέλαβε η φράξια Μαυροκορδάτου και είχε μονομερή και στρεβλή εικόνα των όσων συνέβαιναν και για τις προσωπικότητες του Αγώνα. Ετσι τον Μαυροκορδάτο τον θεωρεί ως «τον ικανότερο υιό της Ελλάδας και το ισχυρότερο στήριγμά της…» (αυτ. μα΄). Επίσης, είχε αρίστη ιδέα για τον Μάσον, τον εμπαθή αλαζόνα και έως θανάτου διώκτη του Κολοκοτρώνη, για τον οποίο, φυσικά, ο Χάου δεν είχε καλή ιδέα…

Τους φιλέλληνες ο Χάου τούς χωρίζει σε δύο κατηγορίες. Στην πρώτη βάζει εκείνους που «πλάκωσαν στην Ελλάδα κοπαδιαστά με την προσδοκία να δρέψουν δάφνες και δολάρια, αλλά όταν παρουσιάστηκαν τα πρώτα αγκάθια… σιχάθηκαν την Ελλάδα και μαζί και τους Ελληνες… Πήγαν σπίτια τους και έδωσαν διέξοδο στην κακεντρέχειά τους συκοφαντώντας την». Στη δεύτερη κατηγορία κατατάσσει όσους πλήρωσαν με το αίμα τους τη συμμετοχή τους στον Αγώνα των Ελλήνων. Μεταξύ αυτών ονομάζει τους Βύρωνα, λόρδο Μάρεϊ, στρατηγό Νόρμαν «και άλλους γενναίους Γερμανούς και Πολωνούς». Ιδιαιτέρως μνημονεύει τον Ιταλό κόμη Σανταρόζα, τη μεγάλη αυτή στρατιωτική προσωπικότητα, που ως απλός αγωνιστής σκοτώθηκε στη μάχη της Σφακτηρίας.

Για τους Έλληνες έγραψε διάφορα, πολλές φορές αλληλοσυγκρουόμενα. Ομως το καταστάλαγμά του είναι ένας ύμνος για τους Ελληνες και μια καταγγελία σε βάρος εκείνων -Ελλήνων και ξένων- οι οποίοι «έζησαν στην Ευρώπη και απέκτησαν και τα ευρωπαϊκά ελαττώματα». Γράφει ότι οι συκοφαντούντες
τους Ελληνες, «δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν τους ότι η Ελλάς επί τετρακόσια έτη διετέλει υπό το βάρος του φρικτοτέρου δεσποτισμού, απανθρωποτέρου της δουλεμπορίας ακόμη και των Ινδιάνων.

Εγώ τολμώ να είπω άνευ φόβου διαψεύσεως, ότι ο νεώτερος Ελλην, παρ’ όλην την καταθλιπτικήν δουλείαν του, είναι πλέον εναρέτου και ευχαρίστου χαρακτήρος ή ο Σικελός, ο Ιταλός, ο Ισπανός και ο Ρώσος. Είναι εξυπνότερος, δραστηριώτερος, με μεγαλυτέραν ιδιοφυΐαν, ως ο κάτοικος πάσης ευρωπαϊκής χώρας» (αυτ. σελ. 119).

Ο Χάου ήταν γόνος πολύ πλούσιας οικογένειας των ΗΠΑ. Ο πατέρας του ήταν πλοιοκτήτης και βιομήχανος. Ομως φόρεσε τη φουστανέλα και συμμετέχοντας στις εκστρατείες και στις μάχες ως γιατρός προσαρμόστηκε στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, τις οποίες και περιγράφει στο Ημερολόγιό του: «Ο Έλλην στρατιώτης είναι νοήμων, δραστήριος, σκληραγωγημένος και λιτοδίαιτος.

Οδεύει ή μάλλον σκιστά επί των βράχων, αρκούμενος εις μίαν γαλέταν, εις ολίγας ελαίας ή ωμόν κρεμμύδι. Τη νύκτα κατακλίνεται ευχαριστημένος επί του εδάφους, ως προσκεφάλαιον έχων ομαλόν τινα λίθον και ως κάλυμμα την καπόταν, που φέρει μαζί του χειμώνα καλοκαίρι… Οι Ελληνες στρατιώται δεν είχον σκευάς και ήσαν απηλλαγμένοι αποσκευών…

Η φουστανέλα του είναι το μανδήλιό του, το τραπεζομάντηλό του και η πετσέτα του…» (αυτ. σελ. 11-12).
Απευθυνόμενος στους καλοζωισμένους Αμερικανούς φίλους του, ο Χάου γράφει για την προσωπική του εμπειρία: «Είμαι βέβαιος ότι ποτέ δεν εδοκιμάσατε το πραγματικόν συναίσθημα της διαβρωτικής πείνης. Σεις γνωρίζετε μόνον τι θα πη καλή όρεξις. Επέρασα ολόκληρους μήνας με σαλιγκάρια του βουνού μόνον και με ψημένα έντομα, εβδομάδας χωρίς ψωμί και ημέρας χωρίς μπουκιά εις το στόμα…» (αυτ. σελ. 12).

Πέρα από το επιστημονικό και φιλελληνικό του έργο, ο Χάου προσέφερε και κοινωνικό έργο στην Ελλάδα. Ελληνόπουλα προσφυγόπουλα και ορφανά, περίπου σαράντα, που τα περισσότερα ζούσαν στο ορφανοτροφείο της Αίγινας και όλα είχαν έφεση να σπουδάσουν ο Χάου τα πήρε μαζί του στις ΗΠΑ. Τα περισσότερα αποκαταστάθηκαν καλά, παντρεύτηκαν Αμερικανίδες, αλλά χάθηκαν για τον Ελληνισμό.

Χαρακτηριστική η περίπτωση του Ιωάννη Σελιβέργου Ζάχου (1820-1898). Αναδείχθηκε στις ΗΠΑ πολύπλευρη και αξιόλογη προσωπικότητα. Καταγράφεται ως «ιατρός, λόγιος, πανεπιστημιακός, εφευρέτης, θρησκευτικός ρήτορας…». Αγωνίστηκε για τα δικαιώματα των νέγρων και των γυναικών.
Ομως ξέχασε την Ελλάδα. Εγκατέλειψε την Ορθοδοξία, έγινε «πάστορας» της Σέχτας του Αντιτριαδιτισμού (Unitarianism).

Πιθανόν επειδή όταν ήταν 4 ετών ο Κωνσταντινουπολίτης πατέρας του σκοτώθηκε σε μάχη κατά την Επανάσταση του 1821 και η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε, τον άφησε να φύγει στις ΗΠΑ με τον Χάου και κάποια στιγμή, όταν ήταν μόλις 13 ετών, σταμάτησε να τον ενισχύει οικονομικά…

Κάπως διαφορετική η περίπτωση του Χριστόφορου Καστάνη (1814-1866), που και αυτόν πήρε ο Χάου στις ΗΠΑ για να σπουδάσει. Ηταν από τη Χίο και κατά την καταστροφή της έχασε και τους δύο γονείς του.

Ο ίδιος γλίτωσε και έφτασε στο Ναύπλιο κατά θαυματουργικό τρόπο. Ευρισκόμενος στην Αμερική, έγινε πανεπιστημιακός και συγγραφέας. Περιέγραψε τις περιπέτειές του σε δύο βιβλία που κυκλοφόρησαν το 1851 και έγιναν μπεστ σέλερ.

Σε αυτά αναφέρει ευφήμως τους Χάου και Ζάχο. Παντρεύτηκε Αμερικανίδα και απεβίωσε στα 52 του χρόνια, χωρίς να προσφέρει κάτι στον Ελληνισμό των ΗΠΑ. Μια τρίτη περίπτωση είναι του Μιχαήλ Ανάγνου (Αναγνωστόπουλου,1837-1906). Σπούδασε στην Ελλάδα και έμαθε καλά ξένες γλώσσες. Γνωρίστηκε με τον Χάου, που τον προσέλαβε γραμματέα του και τον πήρε μαζί του στις ΗΠΑ. Τον έκανε αναπληρωτή του στο Ιδρυμα Πέρκινς για τους τυφλούς, παντρεύτηκε την κόρη του και ανέλαβε το Ιδρυμα μετά το θάνατό του.

 

Από την έντυπη έκδοση του Ελεύθερου Τύπου

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, ανά πάσα στιγμή στο EleftherosTypos.gr

Προτεινόμενα για εσάς

Τα έθνη που δεν λησμονούν επιζούν

Ελεύθερος Τύπος Newsroom

Σάμουελ Χάου: Ο φιλέλληνας φιλάνθρωπος γιατρός

Λάμπρος Κατσαρός

Ιωάννης Ζαμπέλιος: Ο πρώτος δραματουργός της Επανάστασης

Kon

Η νίκη του Χριστού

Ελεύθερος Τύπος Newsroom

Δημήτριος Υψηλάντης (Β΄ Μέρος): Ανδρείος μαχητής έως το τέλος

Kon

Δημήτριος Υψηλάντης: Πατριώτης μέχρι αυτοθυσίας (Α΄ Μέρος)

Είμαστε όλοι Ελληνες!

Ελεύθερος Τύπος Newsroom

Ανδρέας Μιαούλης: Ο θρυλικός ναύαρχος του Αγώνα

Ελεύθερος Τύπος Newsroom

Επίσκοπος Βρεσθένης, Θεοδώρητος – Αγώνας για πατρίδα και Εκκλησία