ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ιωάννης Κωλέττης: Ο αμφιλεγόμενος πολιτικός της Επανάστασης

Newsroom eleftherostypos.gr

Ο Ιωάννης Κωλέττης (1773-1847) ήταν ένας αμφιλεγόμενος πολιτικός, ενεργητικά παρών στα όσα συνέβησαν στην Ελλάδα από το 1821 έως το θάνατό του.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Παπαθανασόπουλος

Χαρακτηριστικά, ο Κων. Παπαρρηγόπουλος αναφέρει: «Ο θάνατος του ανδρός, όπως και όλος ο πολιτικός αυτού βίος εγένετο αφορμή ίνα η όλη πολιτική εμφάνισις αυτού υπ’ άλλων μεν, Ελλήνων τε και ξένων, εξυμνηθή και εγκωμιασθή, υπ’ άλλων δε δυσφημηθή και εν επιγράμμασιν έτι σκωπτικοτάτοις εκφαυλισθή και αναθεματισθή» («Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», Εκδ. Οίκ. «Ελευθερουδάκης», Εν Αθήναις, 1925, Τόμ. 6ος, σελ. 267).

Ο Σπυρίδων Μαρκεζίνης σχολιάζει έτσι την από τον Οθωνα ανάθεση στον Κωλέττη σχηματισμού κυβερνήσεως, μετά την ψήφιση από την Εθνοσυνέλευση του Συντάγματος, του προελθόντος από την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843: «Εκλήθη ο Ιωάννης Κωλέττης να σχηματίση κυβέρνησιν.

Ητο ατυχής συγκυρία διά τον τόπον. Την ώραν δηλαδή, καθ’ ην ετίθετο εις εφαρμογήν το Σύνταγμα και επρόκειτο να δοκιμασθή η συνταγματική μοναρχία, εκαλείτο ως πρώτος εφαρμοστής ο άνθρωπος, ο οποίος κατ’ επανάληψιν ηγωνίσθη με σύνθημα το Σύνταγμα, αλλ’ ουδέποτε, ούτε εις αυτό, ούτε, πολύ περισσότερον, εις τον αληθή φιλελευθερισμόν επίστευσε. Υπήρξε βεβαίως ο Κωλέττης εκ των πρώτων φυσιογνωμιών του Αγώνος… Υπήρξε πρωταγωνιστής εις περιόδους ανωμαλιών και αναρχίας, γνωρίζων άριστα… τον λαόν… Εκολάκευε τας αδυναμίας του πλήθους και εξεμεταλλεύετο αυτάς προς ίδιον όφελος. Περιέγραψεν αυτόν ο Λεβίδης ως “ άνθρωπον φιλόδοξον, ραδιούργον, αντιπαρερχόμενον κάθε τύψιν συνειδήσεως διά να φθάση εις τον σκοπόν του, υποστηρίζοντα ότι η επιτυχία του σκοπού συγχωρεί και αγιάζει όλα τα μέσα”» ( «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», Εκδ. Πάπυρος, Αθήναι, 1966, Α΄ Τόμος, σελ. 205).

Ο Κωλέττης γεννήθηκε στο Συρράκο της Ηπείρου. Η οικογένειά του ήταν προεστών, η μητέρα του ευλαβής χριστιανή. Ο Θαν. Πετσάλης-Διομήδης στο ιστορικό μυθιστόρημά του «Ελληνικός Ορθρος» γράφει ότι όταν ήταν μικρό παιδί τον ευλόγησε ο Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και πρόβλεψε ότι θα προκόψει στη ζωή του (Εκδ. «Εστία», 1962, Α΄ Τόμος, σελ. 54). Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε στο χωριό του από παπάδες δασκάλους και μετά στο Καπλάνειο σχολείο των Ιωαννίνων, επί σχολαρχίας Αθανασίου Ψαλίδα. Οξύνους και φιλομαθής, σπούδασε Ιατρική στην Πίζα, από όπου πήρε το πτυχίο του το 1808.

Μένοντας στην Ιταλία εντυπωσιάστηκε από τη Γαλλία του Ναπολέοντα και παρέμεινε έως το θάνατό του πιστός οπαδός της. Το 1810 γύρισε στα Ιωάννινα και κατέστη προσωπικός ιατρός του Αλή Πασά. Τον εγκατέλειψε όταν αντελήφθη ότι ήταν κοντά η πτώση και η εκτέλεσή του και κατηφόρισε στην επαναστατημένη Ελλάδα…

Βλέποντας τη μορφωτική κατάσταση των αγωνιστών, πίστεψε ότι μπορεί να τους εξουσιάσει και μπήκε αμέσως στην πολιτική κονίστρα. Συμμετέσχε στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, τον Ιανουάριο του 1822, ως εκπρόσωπος της Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, αν και δεν καταγόταν από αυτήν, και πέτυχε να του δοθεί το καίριο πόστο του μινίστρου Εσωτερικών και Πολέμου… Μετά στοχοποίησε όσους εμπόδιζαν τις φιλοδοξίες του. Από τους στρατιωτικούς ήσαν οι Κολοκοτρώνης, Ανδρούτσος και Καραϊσκάκης. Από τους κληρικούς ο Παλαιών Πατρών Γερμανός… Ολοι ήσαν πολύ δημοφιλείς και ασκούσαν επιρροή στο λαό.

Σε όλους απεργάσθηκε την ηθική τους εξόντωση, κατηγορώντας τους ως «προδότες», και, όπου μπόρεσε, προχώρησε στη θανάτωσή τους. Από τους πολιτικούς το αντίπαλο δέος ήταν ο
Μαυροκορδάτος, αλλά τον χειριζόταν…Για τον Ανδρούτσο υποστηρίζεται ότι ο Κωλέττης ήταν ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας του. Ο Νικόλαος Σπηλιάδης γράφει στα «Απομνημονεύματά» του ότι οι Μαυροκορδάτος, Νέγρης και Κωλέττης από την αρχή της Επαναστάσεως είχαν κηρύξει πόλεμο κατά του Ανδρούτσου και αφού τον εξουθένωσαν ηθικά «επιφόρτισαν τον Γκούρα, που ήταν πρωτοπαλλήκαρό του και τον φθονούσε, να τον εξολοθρεύσει». (Αθήναι, 1972, Τόμος 2ος, σελ. 250-251).

Ο Κωλέττης ήταν ο κύριος υπεύθυνος του εμφυλίου, όταν αντί να συνεργάζεται με τους στρατιωτικούς αγωνιστές κατά του εχθρού, επιχείρησε να τους ποδηγετήσει, αγνοώντας τον υπαρκτό θανάσιμο κίνδυνο να σβήσει η Επανάσταση.

Ως προς τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, μεθόδευσε τη δολοφονία του παιδιού του και σπουδαίου αγωνιστή Πάνου και τη φυλάκιση του ιδίου σε μονή της Υδρας. Αργότερα, επί αντιβασιλείας, προώθησε την παραπομπή του σε δίκη και την σε θάνατο καταδίκη του και επέμεινε μέχρι τέλους να εκτελεσθεί η ποινή, χωρίς να το επιτύχει. Για τον Καραϊσκάκη δεν χρειάστηκε να κάνει πολλά. Τα είχε αναλάβει ο Μαυροκορδάτος.Με την ανάληψη της εξουσίας από τον Καποδίστρια, ο Κωλέττης συνεργάσθηκε μαζί του και με τον Κολοκοτρώνη! Οταν όμως είδε ότι διογκούταν η αντίδραση εναντίον του κυβερνήτη, πήγε με το μέρος των στασιαστών, που κοίταζαν τα συμφέροντά τους, αλλά δρούσαν υπό το πρόσχημα των «συνταγματικών». Ο Κωλέττης ουδόλως συγκινήθηκε με τη δολοφονία του Καποδίστρια και αμέσως μετά κινήθηκε να αναλάβει την εξουσία, συστήνοντας δεύτερη κυβέρνηση στα Μέγαρα και εκστρατεύων κατά του Ναυπλίου…

Δύο εθνικές πρωτοβουλίες του Κωλέττη χαρακτήρισαν την πολιτική διαδρομή του. Η πρώτη ήταν η προώθησή του εορτασμού της ενάρξεως της Επαναστάσεως την 25η Μαρτίου, που έγινε δεκτή αμέσως από όλους τους αγωνιστές. Η δεύτερη ήταν η εξαγγελία του της Μεγάλης Ιδέας, που αγκάλιασε ενθέρμως ο λαός.

Τη 14η Ιανουαρίου 1844, σε ομιλία του, είπε ότι η φυσική πρωτεύουσα των Ελλήνων είναι η Κωνσταντινούπολη, κάτι που προκάλεσε και τον επαινετικό λόγο του συνήθως επικριτικού Σούτσου: «Εύγε, γηραιέ Κωλέττη! Εύγε Ηπειρώτη Πύρρε! Εις την γην αυτήν ιδέας ελευθέρας και συ σπείρε!». Ο Σούτσος δεν άργησε πάντως να τον κατηγορήσει μαζί με τους δύο άλλους αρχηγούς: «Μεταξά μικρέ, Κωλέττη δολιότητος γεμάτε, και συ Φράγκε εις τας σχέσεις, εις τον νουν, Μαυροκορδάτε» (Κείμενο Πάνου Μουλλά «Αλέξανδρος Σούτσος» εις βιβλίο «Σάτιρα και πολιτική στη νεώτερη Ελλάδα», Εκδ. Ετ. Σπ. Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, Σχ. Μωραΐτη, σελ. 65-66).

Ο Κωλέττης είχε την ικανότητα να υπόσχεται πολλά και να υλοποιεί ελάχιστα, αλλά να μένουν ευχαριστημένοι οι απατημένοι. Είχε επίσης την άνεση, αφού υπονόμευε τους αντιπάλους του, όταν τους είχε ανάγκη να συζητά μαζί τους σα να μη συνέβη τίποτε και να επιτυγχάνει να μετατρέπει τους εναντίον του οργισμένους σε υποστηρικτές του.

Ο Νικόλαος Δραγούμης διηγείται ότι συνάντησε στη Βουλή τον Θεοδωράκη Γρίβα, που του είπε οργισμένος ότι ο Κωλέττης είκοσι φορές τον είχε κοροϊδέψει και πως πάει στο γραφείο του «να τον περιλούσει πατόκορφα με ύβρεις». Μετά από μια ώρα βγήκε από το γραφείο του Κωλέττη και είπε στον Δραγούμη ότι δεν μπόρεσε να τον βρίσει γιατί «τον έπιασε με τα γλυκά του λόγια και τον έριξε, έστω και αν ήξερε ότι ούτε μία λέξη από όσες του είπε δεν ήταν αληθινή»…

Φωτογραφία: Wikipedia/Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθηνών

Από την έντυπη έκδοση

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, ανά πάσα στιγμή στο EleftherosTypos.gr

Προτεινόμενα για εσάς

Κορωνοϊός 28/02: 1.269 νέα κρούσματα, 391 διασωληνωμένοι και 36 νεκροί

Tinad

Κορωνοϊός: Η Ελλάδα φτάνει το ορόσημο των 1 εκατ. εμβολιασμών – Οι ηλικιακές ομάδες που ακολουθούν

Tinad

Το εντυπωσιακό γκράφιτι με 12 ήρωες της Επανάστασης του 1821 στο Ελληνικό! [βίντεο]

Tinad

Χαρδαλιάς για τον ένα χρόνο της πανδημίας: «Θα μπορέσουμε σύντομα να βγούμε από αυτή την περιπέτεια»

Tinad

Αλλάζει το σκηνικό του καιρού με βροχές και πτώση θερμοκρασίας – Ποιες περιοχές θα επηρεαστούν

Tinad

Κορωνοϊός: «Φωτιά» με 815 κρούσματα η Αττική – «Βράζει» ο Πειραιάς – Ο χάρτης της διασποράς

Ανδρέας Ντίνης

Κορωνοϊός 27/02: 1.630 νέα κρούσματα, 379 διασωληνωμένοι και 29 νεκροί

Ανδρέας Ντίνης

Δημήτριος Βυζάντιος: Ο λογοτέχνης, ο Ελληνισμός και η Παιδεία

Tinad

Κορωνοϊός 26/02: 1.790 νέα κρούσματα, 371 διασωληνωμένοι και 29 νεκροί

Tinad